İşverenler iş güvenliğinden sorumludur

Okurumuz Mehmet Emin Cantaş soruyor: “Bir ayakkabı atölyesi işletiyorum. Kırk kişi bizim teknemizden ekmek yiyor. İşyerimde iş kazası olmasını istemiyorum. Ama işimiz de ağır. İşçiye göre iş mi bulacağım? İşçilerimizin iş sağlığı ve güvenliği ile ilgili sorumluluklarımız neler, açıklar mısınız?”

Sayın okurumuz, bilindiği üzere geçtiğimiz yıl kabul edilen 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu sonrasında işyerlerimizde iş sağlığı ve güvenliği ile ilgili düzenlemeler daha da önem kazandı.

Çalışma yaşamının gerek işçi gerekse de işveren tarafında iş sağlığı ve güvenliği ile ilgili mevcut yükümlülüklerin neler olduğu konusunda sıkça sorular alıyoruz. Açıklayalım.

İşverenler Tedbir Almakla Yükümlü

İş hukukumuz işçi sağlığı ve güvenliği ile ilgili sorumluluğu öncelikle işverenlere yüklemiştir. Zira işverenler iş organizasyonunun etkin tarafıdır.

İşverenler, çalışanların işle ilgili sağlık ve güvenliğini sağlamakla yükümlü olup bu kapsamda mesleki risklerin önlenmesi, eğitim ve bilgi verilmesi dâhil her türlü tedbirin alınması, organizasyonun yapılması, gerekli araç ve gereçlerin sağlanması, sağlık ve güvenlik tedbirlerinin değişen şartlara uygun hale getirilmesi ve mevcut durumun iyileştirilmesi için çalışmalar yapmakla zorundadır.

İşverenlerin iş sağlığı ve güvenliği yönünden sorumlulukları yalnızca tedbir almakla sınırlı değildir. İşverenler işyerinde alınan iş sağlığı ve güvenliği tedbirlerine uyulup uyulmadığını izlemek, denetlemek ve uygunsuzlukların giderilmesini sağlamakla yükümlüdür.

Başka bir deyişle işveren “ben tedbirleri aldım, ama iş kazası işçinin ihmali sonucu oldu”, “ben koruyucu malzeme verdim, işçi kullanmamış” diyerek işin içinden sıyrılamaz, kurtuluş beyyinesi sunamaz. İş organizasyonunun her aşamasında iş sağlığı ve güvenliğinin izlenmesi işverenin sorumluluğundadır.

Öte yandan işçiler de tedbirlere uymakla, sorumlu ve bilinçli davranmakla yükümlüdür.

Risk Değerlendirmesi Yaptırmak Zorunlu

İşverenlerin iş hukukuna göre önemli bir sorumluluğu işyerleri için risk değerlendirmesi yapmak ya da bunu dışarıdan hizmet almak suretiyle yaptırmaktır.

Risk değerlendirmesi yapılırken aşağıdaki hususlar dikkate alınır:
a) Belirli risklerden etkilenecek çalışanların durumu.
b) Kullanılacak iş ekipmanı ile kimyasal madde ve müstahzarların seçimi.
c) İşyerinin tertip ve düzeni.
ç) Genç, yaşlı, engelli, gebe veya emziren çalışanlar gibi özel politika gerektiren gruplar ile kadın çalışanların durumu.

İşyerinde risk değerlendirmesi olası kazaların ve hastalıkların daha oluşmadan önlenmesi amacıyla yapılan koruyucu ve kapsamlı bir analizdir.

Koruyucu Ekipman Belirlenmek Zorunda

İşverenler, yapılacak risk değerlendirmesi sonucu alınacak iş sağlığı ve güvenliği tedbirleri ile kullanılması gereken koruyucu donanım veya ekipmanı belirlemekle yükümlüdür.

İşyerinde uygulanacak iş sağlığı ve güvenliği tedbirleri, çalışma şekilleri ve üretim yöntemleri; çalışanların sağlık ve güvenlik yönünden korunma düzeyini yükseltecek ve işyerinin idari yapılanmasının her kademesinde uygulanabilir nitelikte olmalıdır.

İşveren, iş sağlığı ve güvenliği yönünden çalışma ortamına ve çalışanların bu ortamda maruz kaldığı risklerin belirlenmesine yönelik gerekli kontrol, ölçüm, inceleme ve araştırmaların yapılmasını sağlamak zorundadır.

İşçiye Gücünün Yeteceği İş Vermek Gerekir

İşverenlerin bir başka zorunluluğu da çalışana görev verirken, çalışanın sağlık ve güvenlik yönünden işe uygunluğunu göz önüne almaktır.

İşverenler yeterli bilgi ve talimat verilenler dışındaki çalışanların hayati ve özel tehlike bulunan yerlere girmemesi için gerekli tedbirleri yasal olarak almak zorundadır.

İş hukukumuzun bu ilkelerini işverenlerimiz bazen yanlış anlıyorlar. “İşe göre işçi mi yoksa işçiye göre iş mi bulacağım” diyorlar. Elbette ki iş akdinin esaslarından biri olan “edim” yani “iş” işverenin belirleyeceği bir olgudur.

Ancak işveren iş yaptırmaya çalışırken işçilerin sağlığı ve güvenliğini açıkça riske atamaz. Yeter ki üretim olsun “işçiye bir şey olmaz” denilemez. İş kazaları riskleri umursanmadan yapılan bir üretim modeli kabul edilemez.

Aksine işveren iş üretiminin her aşamasında tedbirli ve uyanık davranmak yükümlülüğündedir.

Ortak Sağlık ve Güvenlik Birimleri Var

Risk değerlendirmesi işyeri organizasyonu içerisinde yapılabilir.

Ancak uygulamada birçok işyerinin kendi organizasyonu içerisinde böyle bir kapasite bulunmadığından dışarıdan hizmet satılma suretiyle ortak sağlık ve güvenlik birimlerine risk değerlendirmesi yaptırmak yolunu tercih etmektedir.

Bu noktada işverenlerin kağıt üzerinde bulunacak bir yasal zorunluluğu yerine getirmekten çok gerçekten işyerinde ciddi ve kapsamlı bir risk analizini önemsemesi önemlidir.

Zira bir iş kazası yada meslek hastalığı halinde SGK’ya ve işçilere karşı maliyeti trilyonlara varan meblağlar ile karşılaşmak işten bile değildir.

Sorumluluk İşverenlerin Omuzlarında

Şunu belirtelim ki İş Sağlığı ve Güvenliği kanunu uyarınca dışarıdan hizmet satın alınma şeklinde yapılan risk değerlendirmeleri işverenin yükümlülüklerini azaltmaz.

İşyeri dışındaki uzman kişi ve kuruluşlardan hizmet alınması, işverenin sorumluluklarını ortadan kaldırmaz. Son kertede sorumluluk yine işyeri örgütlenmesinin en yetkili şahsı olan işverendedir.

Ayrıca çalışanların iş sağlığı ve güvenliği alanındaki yükümlülükleri, işverenin sorumluluklarını etkilemez. Başka bir deyişle işveren “ben söyledim ama işçi öyle yaptı” diyerek olası bir iş kazası halinde hukuken kusurlu ve kusursuz sorumluluktan hallerinden kurtulamaz.

Altını çizmeyi gerektiren bir husus da işverenlerin iş sağlığı ve güvenliği tedbirlerinin maliyetini çalışanlara yansıtamayacağıdır.

---

Kıssadan Hisse
''Konuşmaya layık olanlarla konuşmazsanız, insan kaybedersiniz. Konuşmaya layık olmayanlarla konuşursanız, söz kaybedersiniz. Bilge olan kişi, insan kaybetmez, söz de kaybetmez.''
— Konfiçyüs

---

Sorularınız için:

Emeklilik tarihini hesaplatmak isteyen okurlarımızın T.C. kimlik numarası, SSK sigorta sicil numarası, Bağ-Kur numarası, ay-gün-yıl olarak doğum tarihi, askerlik yaptığı ve terhis olduğu tarihleri, askerlik süresini, er olarak yada yedek subay olarak yaptığını, ilk işe giriş tarihi (ilk kez sigortalı olarak çalışmaya başlanılan tarih), hizmet dökümü, doğum borçlanması için çocukların doğum tarihlerini, özürlü ise özürlülük rapor oranını, vergi indirimi yazısı alıp almadığı bilgilerinin tümünü eksiksiz göndermeleri gerekmektedir. Tarihlerin ay, yıl ve gün şeklinde gönderilmesi gerekir.

Yazarın tüm yazıları için: